Pomyślnie zasubskrybowałeś Blog filozoficzny
Wspaniale! Następnie zakończ płatność, aby uzyskać pełny dostęp do Blog filozoficzny
Witamy spowrotem! Logowanie powiodło się.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.
Success! Your billing info is updated.
Billing info update failed.
Salvador Dali – Madonna z Port Lligat

Salvador Dali – Madonna z Port Lligat

. 6 min czytania

W interpretacji obrazu Corpus Hypercubus Salvadora Dali zauważyłem, że twórczość tego malarza dzieli się na dwa główne okresy – surrealistyczny i klasyczny. To rodzi pytanie – kiedy dokładnie nastąpiła zmiana między tymi okresami? Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ przejście z jednego okresu do kolejnego, było nieostre. Obrazy, które pojawiają się na ich granicy wieszczą nadejście nowego stylu malarstwa, ale nie mają jeszcze wszystkich jego cech.

Salvador Dali – Madonna z Port Lligat

Pierwszym takim obrazem był intepretowany ostatnio przeze mnie obraz Poezja ameryki. Jest to nadal obraz surrealistyczny, ale odmienny od większości poprzednich dzieł Salvadora Dali. Obraz ten powstał w 1943 roku. Dwa lata później Dali namalował portret swojej żony Gali, który nazwał Galarina. Obraz ten był pierwszym niesurrealistycznym dziełem malarza od ponad dziesięciu lat. Ale też brakowało w nim wielu elementów ze stylu, który jeszcze miał nadejść. Dlatego też obrazu tego nie można uznać za przełom.

Z kolei obraz „Kuszenie św. Antoniego” był zdaje się pierwszym dziełem malarza, które miało wyraźnie religijny wydźwięk. Czy zatem należy uznać je za przełomowe? Moim zdaniem również nie. Brakuje mu realizmu i techniki przypominającej klasyczne dzieła. Dzieło to powstało w 1946 roku. Widzimy zatem, że pojawiły się w malarstwie Salvadora Dali dwa pierwiastki – lepsza technika i motywy klasyczne oraz tematyka religijna. Potrzeba było jeszcze kilku lat aby Dali mógł wydać z siebie jedne z najlepszych swoich dzieł, a w moim odczuciu nawet jedne z najwspanialszych dzieł malarstwa w ogóle.

Piero della Francesca – Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych

Obraz „Madonna z Port Lligat” był obrazem przełomowym w jego twórczości. Technika przypomina tą jaką posługiwali się dawni mistrzowie – obraz swoim realizmem przypomina fotografię. Płótno jest wielkie (z czym było wiele problemów – ale o tym później). Do tego jego tematyka jest sakralna. Dzieło to wygląda jakby było nowoczesną wersją obrazu „Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych” autorstwa Piero della Francesca. Tego nie można powiedzieć o wcześniejszych obrazach. I tego rodzaju malarstwo Dali będzie uprawiać przez wiele kolejnych lat. Kilka z obrazów, z tego okresu już interpretowałem: wspomniany wcześniej Corpus Hypercubus oraz Chrystus św. Jana od Krzyża.

Salvador Dalí – Madonna z Port Lligat (pierwsza wersja)

Zanim jednak Dali przystąpił do malowania tego dzieła stworzył inne, o tej samej nazwie. Jest ono wyraźnie mniejsze, namalowane gorszą techniką. Ogólnie rzecz biorąc mniej przemyślane. Scena przypomina jednak tą z późniejszego obrazu. Czy było to pierwsze, nieudane podejście? Raczej nie ponieważ płótno jest znacznie mniejsze. Dali wyraźnie chciał naśladować malarzy klasycznych, dlatego wybrał później wielkie płótno. Sprawę wyjaśnia fakt, że Dali wysłał to dzieło ówczesnemu papieżowi Pisuowi XII aby ten je zaaprobował, co też ten uczynił. Dali w tamtych czasach stał się podobno (na ile była to poza?) dewotą katolickim, dlatego opinia głowy kościoła była dla niego bardzo ważna. To ciekawy fakt – Dali nigdy nie bał się szokować i wywoływać skandalu, a w tym przypadku potulnie, nie proszony wysłał specjalnie przygotowaną pracę do aprobaty. Czyżby bał się ekskomuniki?

Pracę tą Dali ukończył w 1949 roku. Już kolejnego roku postała druga wersja. O ile ta pierwsza mierzyła ok. 50 na 40 cm, to nowy obraz był olbrzymi – mierzył ok. 275 na 210 cm. Ten ogromny obraz od początku swojego istnienia sprawiał wiele problemów natury praktycznej. Dali skomentował to:

Salvador Dali pokazuje swojej żonie Gali obraz Madonna z Port Lligat, do którego ta pozowała

Jakie jest znaczenie tego obrazu? W gruncie rzeczy, jak zauważyliśmy wcześniej, obraz ten przypomina dawne dzieła sakralne. Podstawową ideą, która przyświecała autorowi dzieła, było zatem po prostu ukazanie Matki Boskiej oraz młodego Jezusa. Celem dzieł sakralnych było po prostu pokazywanie sytuacji opisywanych w Biblii, tak aby o nich przypominać oraz aby stały się one bardziej realne dla wiernych.

Tym co jednak odróżnia ten obraz od starszych odpowiedników, są elementy fantastyczne. Pierwszym z nich jest unoszenie się całej sceny w powietrzu. Nawet wzniesienia widoczne w tle, które zostały namalowane na podstawie pejzaży w zatoce Port Lligat, unoszą się nad taflą wody. Ta lewitacja oznaczać ma boskość – wszystko na obrazie dzieje się ponad ziemią.

Salvador Dalí – Madonna z Port Lligat (detal)

W oczy rzucają się prostokątne otwory w ciałach Madonny i dzieciątka Jezus. Co oznaczają? Dla tych, którzy bywają w kościele mogą one przypominać tabernakulum, czyli małą, zamykaną na klucz szafkę, gdzie przetrzymywany jest chleb eucharystyczny. Usytuowane jest ono w tylnej części prezbiterium, nierzadko w centrum ołtarza. Katolicy wierzą, że hostia zamienia się w ciało Chrystusa podczas Eucharystii. Zatem tabernakulum zawiera ciało Chrystusa, podobnie Maryja, podczas ciąży nosiła w sobie ciało chrystusowe. Od takie skojarzenie kreatywnego umysłu Salvadora Dali. Na obrazie jest jeszcze jedno „tabernakulum” w postaci otworu w ciele małego Jezusa, w którym znajduje się chleb. Jest to kolejne nawiązanie do przemiany chleba w ciało Chrystusa podczas Eucharystii. Kawałek chleba stanowi centrum obrazu, będąc na przecięciu linii łączących przeciwległe wierzchołki. Zapytany o o ten obraz, Dali powiedział:

Współczesna fizyka odkryła nam, że dematerializacja, która istniej w całej naturze, jest powodem, dla którego materialne ciało Madonny nie istnieje i wyjaśnia dlaczego w jej torsie znajduje się tabernakulum wypełnione niebem. Unoszenie się wszystkiego w przestrzeni oznacza duchowość, ale reprezentuje też koncept systemu atomistycznego – dzisiejszego odpowiednika boskiej grawitacji.Salvador Dalí

Fakt, że Dali wzorował swój obraz na dziele „Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych” zdradza jajko zwisające na sznurku, podwieszone pod muszlę. Pojawiają się one na obu obrazach. Podobno jest to strusie jajko, które symbolizowało w średniowieczu niepokalane poczęcie. Wierzono wówczas, że samica strusia nie była zapładniana przez samca, ale wysiadywała jaja wystawiając je na słońce.

Ciekawym faktem jest, że na tym obrazie pierwszy raz pojawia się nosorożec, którego róg będzie stałym symbolem na późniejszych obrazach Dalego. Szczegółowa analiza tego fragmentu obrazu, pokazuje, że róg jest odłączony od ciała nosorożca i również lewituje. Dali upatrywał w tym rogu symbolu boskości, jako, że były one „jedynymi w świecie zwierząt, skonstruowanymi zgodnie z doskonałą spiralą logarytmiczną”. Dali upatrywał boskości w doskonałych formach geometrycznych znajdowanych w naturze. Podobnie interpretować można obecność muszli na obrazie. Stół lub ława w dolnej części obrazów przypomina stół będący częścią ołtarza. Podobnie jak to wygląda w kościołach jest on usytuowany przed tabernakulum. Przedmioty, które się a nim znajdują mogą być rozumiane jako ofiary, składane przez wiernych. Ryba może być nawiązaniem do biblijnego mitu o rozmnożeniu ryb przez Chrystusa. W centrum stołu znajduje się symbol atomu tj. kula otoczona czterema elementami, które razem przypominają kwadratową figurę. A jak wytłumaczyć anioły widoczne w oddali? Sądzę, że dodane były ze względu na kompozycje. Bez nich boczne części obrazu byłyby puste.

Kobietą, która pozowała do roli Madonny była oczywiście Gala, żona Salvadora Dali. Rolę Jezusa odegrał sześcioletni chłopiec zwany Juan Figueres, zamieszkujący miejscowość Cadaques, niedaleko Port Lligat.

Gala Dali pozuje do obrazu Madonna z Port Lligat

Michał Sykutera

Pasjonuję się filozofią, ale nie tą ciężką jak hipopotam i toporną jak radziecka ciężarówka. Przeciwnie – tą, która jest przejawem inteligencji, polotu i swobody duchowej wobec spraw najistotniejszych.

Media społecznościowe